Meer concurrentie leidt tot hogere prijzen. Wacht even, leest u voorgaande zin nog eens. Daar staat iets wat niet klopt. Meer aanbieders zorgen er normaal gesproken voor dat de winstmarges kleiner worden en de prijzen lager.
Dat is een economische wetmatigheid, behalve in de Alice in Wonderland-wereld van de beleggingsfondsen. Daar werkt het precies andersom. De reden: distributievergoedingen verstoren de markt.
Tot omstreeks het jaar 2000 was het leven van de fondsbelegger heel overzichtelijk. Het aanbod was beperkt tot het fondsenassortiment van de huisbank. Banken zijn sinds eind jaren negentig klanten in toenemende mate naast de eigen fondsen ook die van derden aan gaan bieden. In potentie kwamen hierdoor duizenden fondsen tot hun beschikking in plaats van het beperkte aantal huisfondsen.
In potentie inderdaad, want banken plaatsten niet alle beschikbare fondsen op het schap. Fondsaanbieders moesten maar hun best doen om een plekje te veroveren. Dat deden ze ook. Niet door hun prestaties.
Nee, dat deden ze door banken over te halen met een vergoeding, de distributievergoeding. Dit ‘smeergeld’ wordt betaald uit de beheervergoeding die fondsen aan beleggers in rekening brengen. Om de eigen winstgevendheid niet aan te tasten, verhoogden fondsbeheerders de beheervergoeding.
Die ontwikkeling is bij alle fondsen zichtbaar, maar een aansprekend voorbeeld is het fonds Robeco. Decennialang bedroegen de kosten 30 basispunten of minder, totdat vanaf 2000 een stijging werd ingezet tot 1,12 procent in 2005 en 1,14 procent nu.
Met de verhoging van de kosten hebben fondsaanbieders zichzelf in de voet geschoten. De hogere kosten maken het moeilijker om de doelstelling van actief beheer, de index verslaan, te halen.
Jaarlijks moeten eerst de kosten worden goedgemaakt om de index ook maar te evenaren, laat staan die te overtreffen. Een hele opgave, zo blijkt uit de praktijk.
De opkomst van trackers heeft beleggers een kostenefficiënt alternatief gegeven. En de kostenvergelijking maakt pijnlijk duidelijk wat jarenlang verborgen bleef. Actief beheerde fondsen zijn te duur door de distributievergoeding.
Een vergoeding die bovendien voor een perverse prikkel zorgt bij beleggingsadviseurs. Zij zijn er niet bij gebaat het beste beleggingsfonds te adviseren, maar het fonds dat hun de hoogste vergoeding betaalt.
Juist de Rotterdamse vermogensbeheerder Robeco gooit nu de knuppel in het hoenderhok. Tijdens de aandeelhoudersvergadering van het fonds Robeco eerder dit jaar meldde bestuursvoorzitter Roderick Munsters dat de afschaffing van distributievergoedingen hoog op zijn prioriteitenlijstje stond.
Fondsaanbieders zouden nu een gelijk speelveld willen. Zij zijn duurder dan de goedkope trackers, omdat die laatste geen distributievergoedingen betalen. Maar fondsbeheerders hebben zelf het speelveld jaren geleden verpest.
Nu kunnen ze dat weer gelijktrekken door van distributievergoedingen af te stappen. Wij als VEB roepen ze daartoe op in onze afgelopen week gepubliceerde speerpuntenbrief voor beleggingsfondsen.
Meer columns van Jan Maarten Slagter